Francuska je 20. oktobra 2026. godine prijavila prvi dokumentovani slučaj oboljenja kod ljudi izazvanog virusom Šamonda (Shamonda virus – SHAV). Ovaj virus prvenstveno pogađa životinje, kao što su goveda, ovce, koze i konji.
Slučaj se odnosio na pacijenta sa teško narušenim imunitetom u Lionu, u Francuskoj, koji se zarazio virusom i preminuo početkom oktobra 2026. godine. Reč je bila o bolničkom pacijentu u Lionu, sa oslabljenim imunitetom, koji je nedavno bio podvrgnut alogenoj transplantaciji matičnih ćelija. Kod pacijenta je došlo do razvoja fatalnog encefalitisa (zapaljenja mozga), a opsežna ispitivanja potvrdila su prisustvo velike količine virusa u centralnom nervnom sistemu. Pacijent se nalazio u istočnoj Francuskoj, području u kojem je virus tokom proleća i leta aktivno cirkulisao među lokalnom populacijom goveda, ovaca i koza. Postoji snažna sumnja da je do infekcije došlo ujedom zaražene mušice.
SZO i francuske vlasti ističu da trenutno ne postoji rizik po zdravlje šire javnosti. SZO je navela da je reč o izolovanom, izuzetnom slučaju, te da je širenje infekcije među ljudima veoma malo verovatno.
SZO je u kontaktu sa francuskim vlastima i pažljivo prati situaciju.
Evo šta treba da znate o virusu Šamonda.
Šta je virus Šamonda? Virus Šamonda (SHAV) prvenstveno pogađa životinje, kao što su goveda, ovce, koze i konji. U oktobru 2026. godine, Francuska je prijavila prvi dokumentovani slučaj oboljenja kod ljudi uzrokovanog virusom Šamonda. Virus Šamonda pripada porodici Peribunyaviridae, rodu Orthobunyavirus, u okviru serogrupe Simbu. Blisko je srodan virusu Šmalenberg. Smatra se da se prenosi putem mušica (insekata iz roda Culicoides), koje prenose bolest sa životinje na životinju.
Kako se širi? Smatra se da se virus Šamonda (Shamonda) širi među životinjama putem ujeda insekata iz roda Culicoides – vrste sitnih mušica. Potrebna su dodatna istraživanja kako bi se utvrdilo koje su tačno vrste vektora-člankonožaca uključene u prenošenje ovog virusa. Nije poznato da se virus prenosi direktno sa životinje na životinju, osim vertikalnog prenošenja tokom trudnoće, kada zaražena životinja može preneti virus na fetus.
Gde se javlja? Virus je prvi put izolovan kod goveda u Nigeriji 1965. godine. Od tada je njegovo prisustvo zabeleženo kod životinja u pojedinim regionima Afrike i Azije, kao i u Japanu. U Evropi je virus prvi put otkriven u junu 2026. godine, kod goveda u južnoj Nemačkoj i Švajcarskoj. Od tada je pronađen kod mlečnih krava i konja u zapadnoj Evropi, uključujući Austriju, Belgiju i Francusku. Zabeleženi simptomi obuhvataju povišenu telesnu temperaturu, smanjenu proizvodnju mleka i reproduktivne poremećaje, mada pun uticaj varijanti koje cirkulišu u Evropi ostaje nejasan.
Koji su simptomi? Pošto je do sada prijavljen samo jedan slučaj kod ljudi, informacije o bolesti kod ljudi ostaju ograničene. U ovom slučaju, pacijent je već bio teško bolestan i imao je dodatne simptome povezane sa mozgom koji su smatrani povezanim sa virusom Šamonda.
Kako se dijagnostikuje virus Šamonda (Shamonda)? Zbog nespecifičnih kliničkih znakova, neophodna je laboratorijska dijagnostika. Ona obuhvata:
– „Pan-Simbu” PCR
– Specifičan RT-PCR usmeren na S segment
– Sekvenciranje i skrining više segmenata (M i L segmenata)
– Komercijalne RT-PCR testove za detekciju u realnom vremenu, dostupne u Evropi
– Testove serumske neutralizacije za otkrivanje antitela i razlikovanje od drugih virusa iz serogrupe „Simbu”
Pogodni tipovi uzoraka uključuju:
– Krv sa EDTA antikoagulansom
– Serum životinja u akutnoj fazi infekcije
– Tkivo mozga abortiranih fetusa
– Tkivo slezine abortiranih fetusa
Da li postoje dostupni tretmani ili vakcine? Trenutno ne postoje tretmani niti vakcine za virus Šamonda. Do sada je zabeležen samo jedan slučaj kod ljudi.
Da li imunitet na virus Šmalenberg pruža zaštitu od virusa Šamonda?Prema navodima Instituta „Fridrih Lefler“ (FLI), čini se da postojeći imunitet na virus Šmalenberg pruža veoma slabu unakrsnu zaštitu. Potencijalni značaj ovog nalaza zasad je nepoznat.
Kako se može smanjiti rizik od infekcije kod životinja? Suzbijanje potencijalnih vektora iz roda Culicoides tokom sezone njihove aktivnosti može smanjiti prenošenje virusa. Strategije upravljanja rizikom mogu uključivati: – Fizičke barijere, kao što su mreže sa sitnim okcima i sistemi ulaza i izlaza sa dvostrukim vratima
– Smanjenje ili eliminisanje mesta pogodnih za razmnožavanje vektora
– Nadzor i suzbijanje vektora u okolini objekata
– Upotrebu sredstava za odbijanje insekata (repelenata) tokom transporta životinja
– Transport životinja tokom perioda kada je aktivnost vektora mala
Više detalja o sprečavanju napada insekata iz roda Culicoides može se pronaći u Poglavlju 8.3 (Infekcija virusom bolesti plavog jezika), član 8.3.13, u Kodeksu o zdravlju kopnenih životinja (WOAH Terrestrial Animal Health Code) organizacije WOAH.https://www.woah.org/en/what-we-do/standards/codes-and-manuals/#chapter/?rid=94&volume_no=2&ismanual=false&language=102&standard_type=5&animal_type=7
Da li je ova bolest predmet obaveznog prijavljivanja organizaciji WOAH? Ne, infekcija virusom Šamonda (Shamonda virus) ne spada u bolesti koje su na listi organizacije WOAH, niti se smatra bolešću u pojavi (emerging disease) u skladu sa članom 1.1.4 Kodeksa o zdravlju kopnenih životinja (Terrestrial Animal Health Code). Međutim, WOAH podstiče pogođene zemlje članice da dobrovoljno dostave informacije u skladu sa članom 1.1.5 istog Kodeksa. Takve informacije doprinose transparentnosti i pomažu zemljama članicama da bolje razumeju epidemiologiju, rasprostranjenost i uticaj ovog virusa. Dodatne informacije o načinu prijavljivanja prema članu 1.1.5 dostupne su na stranici: Prijavljivanje prema članu 1.1.5 : WAHIS podrška (Reporting under Article 1.1.5 : WAHIS Support).https://wahis-support.woah.org/support/solutions/articles/51000079238-Reporting-under-Article-1-1-5)
Šta veterinarske službe mogu da učine?
– Da ojačaju sisteme nadzora tamo gde nacionalna procena rizika ukazuje na verovatnoću unosa i širenja virusa.
– Da, tamo gde je to opravdano, uključe infekciju virusom Šamonda (Shamonda virus) u diferencijalnu dijagnozu kongenitalnih malformacija, mrtvorođenosti i reproduktivnih poremećaja kod prijemčivih vrsta, kao i da istraže sumnjive slučajeve koji bi mogli biti povezani sa ovom infekcijom.
– Da sarađuju sa referentnim centrima Svetske organizacije za zdravlje životinja (WOAH) i partnerskim laboratorijama kako bi pružile podršku u aktivnostima dijagnostike, karakterizacije i procene rizika, te da nastave da obaveštavaju WOAH o značajnim događajima koji se tiču zdravlja životinja.
Izvor:
- WOAH Shamonda virus (https://www.woah.org/en/disease/shamonda-virus/)
- WHO Health Emergencies, Preparedness and Response (WHE) Team, 22 October 2026.
- The European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) (https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/severely-ill-patient-france-becomes-first-ever-human-infected-shamonda-virus)
